Nieuws

Luchtwachttorens Ens en Emmeloord uit de vergetelheid gehaald
Lees meer...
In de Noordoostpolder moest een ideale samenleving groeien
Lees meer...
De zwarte bladzijde uit de oorlogsgeschiedenis van de Noordoostpolder
Lees meer...
Donderdag 10 maart: Maritiem archeoloog dr. Yftinus van Popta geeft twee lezingen in de FlevoMeer Bibliotheek in Emmeloord over scheepsrampen op de Zuiderzee.
Lees meer...
Noordoostpolder breekt met Stichting Ongeland uit Dronten als adviseur voor crashpalen
Lees meer...
Gemeente gaat voor 'crashpalen' in zee met Stichting Canon de Noordoostpolder
Lees meer...
Aukje van der Molen uitgeroepen tot Polderpionier van 2021
Lees meer...
Aukje van der Molen Polderpionier wil cultuurhistorisch centrum in Emmeloord
Lees meer...
Icoon van Flevoland: Aukje van der Molen - Groendorpen
Lees meer...

Al een aantal jaren is er een pennenstrijd gaande tussen de Stichting Ongeland en Teunis Schuurman, fulltime WO-II-onderzoeker, over de plaats waar deze bommenwerper is neergekomen. Was dat op kavel N33, Oosterringweg 3 bij Marknesse, of op kavel H33 ter hoogte van Zuidermiddenweg 19-1/19-2 bij Tollebeek?

EMMELOORD 4 augustus 2021 | Canon De Noordoostpolder deed onderzoek. Conclusie: de bommenwerper Lancaster JA702 van de Royal Air Force (RAF) is in de in nacht van 30 op 31 januari 1944 op kavel H33, ter hoogte van Zuidermiddenweg 19-1/19-2 neergestort. De plek die Schuurman al jaren aanwees.

 

2021 8 Lancaster2021 8 Lancaster

Oorspronkelijke bemanning RULE met hun Lancaster W4337, eind augustus 1943, RAF Elsham Wolds, Engeland l-r: Shorter, Race, Sloan, Rule, Manley, Reeves en Coyne. Op 30 januari 1944 met Lancaster JA702 waren Manley en Reeves vervangen door Ball en Cottam

Foto (c) PATS

Wat gebeurde er met deze bommenwerper en de bemanning?

De Engelse Lancaster bommenwerper JA702 werd in de nacht van 30 op 31 januari 1944, terugkerend van een missie naar Berlijn, geraakt door een jager van de Duitse luchtmacht en stortte neer in de Noordoostpolder. Daarbij kwamen vijf bemanningsleden om. Twee vliegeniers overleefden de crash.

Waarom deed de Canon onderzoek?

Stichting Ongeland heeft in 2013 op basis van toen beschikbare gegevens over deze bommenwerper begrijpelijkerwijs aangenomen dat het toestel op kavel N33 was neergestort. Een markeringspaal, of crashpaal, werd op Oosterringweg 5 geplaatst.

In de jaren daarna kwamen er echter sterke aanwijzingen dat de bommenwerper niet op kavel N33, maar op kavel H33 aan de Zuidermiddenweg was neergestort. Schuurman, gespecialiseerd in de luchtoorlog boven een gebied van zo’n 80x80 kilometer rond zijn woonplaats Vollenhove, verdiepte zich in de crash. Dat leidde tot een felle polemiek in onder ander ‘de Noordoostpolder’. Tot een bevredigende oplossing kwam die pennenstrijd evenwel niet: tot op heden staat de markeringspaal voor dit toestel nog aan de Oosterringweg. Een verplaatsing van deze crashpaal naar de Zuidermiddenweg is echter ophanden.

Juiste plek

Stichting Canon De Noordoostpolder houdt zich bezig met geschiedschrijving. De luchtoorlog zoals die zich boven onze gemeente heeft afgespeeld maakt daarvan onderdeel uit. Om die geschiedenis correct te beschrijven is het van belang van de juiste gegevens uit te gaan om recht te doen aan nabestaanden en familie van omgekomen vliegeniers door markeringspalen voor crashes op de juiste plek te plaatsen. Daarpver mag geen twijfel bestaan.

Om deze redenen vond de Canon het belangrijk een poging te wagen de controverse over de crashlocatie van de Lancaster JA702 te beslechten. Ze heeft daarom in oktober 2020 als onafhankelijke partij aan beide partijen aangeboden te bemiddelen. Dat aanbod werd geaccepteerd. Uiteraard maakte het uitvoeren van een onderzoek naar de toedracht van de crash daarvan onderdeel uit. De gemeente was op de hoogte.

Het onderzoek

Op 28 maart 1973 werden bij graafwerkzaamheden nabij de inrit van Oosterringweg 3 vliegtuigresten gevonden. Volgens de rapporteur van destijds, wachtmeester H.J. Zijsling van de marechaussee, verklaarde toenmalig Identificatie- en Bergingsofficier van de Koninklijke Luchtmacht, G.J. Zwanenburg, na onderzoek ter plekke dat het resten van een staartstuk van een Engelse Lancaster bommenwerper uit de Tweede Wereldoorlog betrof. Zwanenburg zelf spreekt in een brief van 29 maart 1973 aan de burgemeester van Noordoostpolder echter niet over een staartstuk, maar over enkele resten van een bommenwerper van de RAF. Hij kende deze toe aan de Lancaster JA702 waarvan hem uit beschikbare gegevens zou zijn gebleken dat het wrak zelf al in 1951 was geruimd.

Die gegevens heeft de Canon echter niet kunnen achterhalen. Het is nu dan ook niet na te gaan van welke bommenwerper de gevonden wrakstukken nou echt waren. Dat is erg jammer, want het zou veel duidelijk kunnen maken. Ter zijde: niet uit te sluiten is dat de gevonden resten stukken van de bommenwerper Lancaster JA902 waren, waarvan het grootste deel aan de Lindeweg is terechtgekomen. Ter nagedachtenis aan de bemanning van die bommenwerper is aan de Lindeweg het bekende oorlogsmonument geplaatst.

Zwanenburg schrijft in zijn brief ook dat de bommenwerper in de nacht van 30 op 31 januari 1944 van een missie naar Berlijn terugkeerde en neerstortte in de Noordoostpolder, dat daarbij vijf leden van de bemanning omkwamen, dat die in Vollenhove begraven liggen en dat twee bemanningsleden zich met een parachute konden redden. Deze informatie was wel verifieerbaar en is in het onderzoek van de Canon correct gebleken.

Zwanenburg

Stichting Ongeland heeft zich voor het bepalen van de locatie van de neergestorte Lancaster JA702 gebaseerd op de informatie daaromtrent gegeven door Zwanenburg, die naar verluidt toegang had tot Engelse oorlogsarchieven. Dat was ten tijde van het plaatsen van de markeringspaal in 2013 ook heel legitiem: andere informatie was niet voorhanden en de informatie was niet omstreden. Kortom, het oordeel van Zwanenburg was leidend. De heer Schuurman, die in die periode de Stichting Ongeland adviseerde, onderschreef dit oordeel destijds ook. Zodoende werd de crashpaal voor de Lancaster JA702 aan de Oosterringweg geplaatst.

Nieuw licht op de zaak

In 2018 kwam er echter informatie over de crash voorhanden die een heel ander licht op de locatie van het neerstorten van de Lancaster JA702 wierp. Het betrof informatie uit het gemeentelijk archief en informatie die nu op de site van Schuurman is te vinden:

1. Brief van Arnoldi van 29 april 1995 waarin deze spreekt over zijn ontmoeting begin 1944 (in de nacht van zondag 30 op maandag 31 januari 1944) met de vliegeniers, Cottam en Coyne, nabij Urk; Cottam en Coyne waren de overlevenden van de crash. Zij troffen die nacht het ‘groepje Arnoldi’, drie medewerkers van de Directie van de Wieringermeer. Die brachten hen naar werkkamp Emmeloord; later werden de twee vliegeniers naar een onderduikadres gebracht;

2. Politierapport van de groep Vollenhove van 14 februari 1944 over de vondst op 7 februari 1944 van een vliegtuigwrak nabij Urk, met op de grond lijken van vijf vliegeniers die daar vermoedelijk enige dagen lagen;

3. Gegevens uit het grafregister van Vollenhove, met onder andere:

a. Namen, rangen en nationaliteiten van de vijf op 30 januari 1944 omgekomen vliegeniers van wie de lichamen waren gevonden op - destijds nog - kavel H46 (nu kavel H33). Die vliegeniers maakten die nacht deel uit van de bemanning van de Lancaster JA702;

b. Aantekening dat het verongelukte vliegtuig de JA702 betrof, en op 5 februari 1944 is gevonden op kavel H46 tussen Urk en Emmeloord.

Dit maakt duidelijk dat de crash van de Lancaster JA702 op kavel H33 aan de Zuidermiddenweg heeft plaatsgevonden. Bij zijn onderzoek heeft de Canon ook gebruik gemaakt van luchtfoto’s van de plaats van de crash, aangeschaft door Schuurman en aangeleverd door Historisch Marknesse in Woord en Beeld.

Conclusie

Op grond van al deze gegevens heeft de Canon twee conclusies getrokken. De eerste conclusie luidt dat de niet-verifieerbare stelling van Zwanenburg dat de in 1973 aan de Oosterringweg gevonden vliegtuigresten van de Lancaster JA702 afkomstig waren niet meer houdbaar is. De tweede conclusie luidt dat de Lancaster JA702 op kavel H33 aan de Zuidermiddenweg is neergekomen.

Rechtzetten van geschiedenis

Er is nu een belangrijke stap gezet naar èn het ‘rechtzetten van de geschiedenis’ over de plaats waar de Lancaster JA702 is neergestort èn het einde aan de polemiek hierover. Veel belangrijker: het doet vooral recht aan de nabestaanden van de dappere vliegeniers die hun leven gaven voor onze vrijheid.

Hoe nu verder?

De gemeente Noordoostpolder heeft destijds aan de Stichting Ongeland voor het plaatsen van meerdere markeringspalen in de gemeente een subsidie verstrekt. Doel ervan was onder andere het levend houden en tastbaar maken van een stuk geschiedenis van de polder in de oorlogsjaren. Een stuk geschiedenis dat beslist niet verloren mag gaan. De gegevens waarop de plaatsing van de markeringspalen zijn gebaseerd mogen daarbij niet omstreden zijn. Ook is het voeren van een doorgaande pennenstrijd hierover niet alleen ongewenst, maar ook niet respectvol.

De markeringspaal voor de Lancaster JA702 bommenwerper ter hoogte van kavel H33 aan de Zuidermiddenweg wordt binnenkort geplaatst.

(c) Bron De Noordoostpolder 04/08/2021


III
Het land wordt ingericht

De Noordoostpolder door de jaren heen.

Klik op een jaar voor meer informatie!

  • 1 - Prehistorie: sporen van ijstijden en resten van bewoning

    De Noordoostpolder bestaat in 2012 officieel zeventig jaar, maar de historie van het gebied gaat veel verder terug. Fascinerend om te weten is dat er na de voorlaatste ijstijd in de prehistorie al mensen naar dit gebied trokken.
  • 2 - Flevo en Almere: moeras en meren (0-1200 na Chr.)

    De Noordoostpolder is een IJsselmeerpolder, aangelegd dus in het IJsselmeer, dat in 1932 is ontstaan door afsluiting van de Zuiderzee.
  • 3 - De Zuiderzee: verkeersader, slagveld en visbun

    Door stormvloeden kreeg het Almere in de twaalfde eeuw een verbinding met de Noordzee. Veendrempels tussen Noord-Holland en Friesland spoelden weg.
  • 4 - De burchten van Kuinre: middeleeuwse machtsbasis.

    De heren van Kuinre komen waarschijnlijk voort uit een bisschoppelijk ministerialengeslacht (zij kregen de lagere rechtspraak van de bisschop in een ontginningsgebied).
  • 5 - Schokland, eiland in de Zuiderzee

    n het landschap van de Noordoostpolder ligt een opvallende bult: Schokland. Ontstaan uit het veen, werd Schokland in de late middeleeuwen een eiland. De bevolking woonde op woonterpen.
  • 6 - Oud-Kraggenburg: havenhoofd aan het Zwarte Water

    Oud-Kraggenburg wordt wel het mooiste plekje van de Noordoostpolder genoemd. Het was er al toen de Noordoostpolder nog Zuiderzee was.
  • 7 - Cornelis Lely: de plannen

    Al in de zeventiende eeuw werden er plannen gemaakt om, in navolging van de Beemster, de Schermer, de Purmer en andere meren, ook de grote Zuiderzee droog te malen en in te polderen. Tot de negentiende eeuw waren die echter in technisch opzicht niet realiseerbaar.
  • 27 - Directie van de Wieringermeer, afdeling Noordoostpolderwerken

    Op 7 mei 1930 werd de Directie van de Wieringermeer in het leven geroepen met als doel de polders te ontwikkelen die in het kader van het Zuiderzeeproject waren drooggemaakt. De Directie was een projectorganisatie die ressorteerde onder het ministerie van Verkeer en Waterstaat.
  • 8 - Droogleggen en droog houden: dijken en gemalen

    Het definitieve besluit om de Noordoostpolder aan te leggen werd midden in de jaren dertig genomen. Het besluit was enige jaren uitgesteld omdat er toen een zware wereldwijde economische crisis heerste en het Rijk moest bezuinigen.
  • 10 - Oorlogsjaren: Het Nederlands Onderduikers Paradijs

    De eerste jaren in de Tweede Wereldoorlog was het in de Noordoostpolder relatief rustig. De Duitse bezetters lieten de dunbevolkte polder met rust. Ook hadden ze respect voor, en belang bij, dit Nederlandse landbouweconomisch wonder.
  • 13 - Landschap: bossen, wegen, bermen

    Het landschap van de polder is rechtlijnig en lijkt voorspelbaar. Die voorspelbaarheid neemt steeds meer af. In een korte tijd maakte het landschap grote veranderingen door en ook nu vinden nog ingrijpende veranderingen plaats die variatie toevoegen aan de op de tekentafels getrokken rechte lijnen.
  • 17 - Arbeiderskampen: de eerste huisvesting

    Arbeiderskampen zijn onlosmakelijk verbonden met de droogmaking en ontginning van de Noordoostpolder. Toen de polder in 1942 droogviel, was het de taak van de Directie de nieuwe gronden te (laten) ontginnen en geschikt te maken voor landbouw.
  • 9 - Ontginnen: woeste gronden in cultuur gebracht

    Nadat de poldergronden waren drooggevallen moesten deze worden ontgonnen en geschikt gemaakt voor hun uiteindelijke bestemming. In de Noordoostpolder werd elke vierkante meter bestemd voor de landbouw.
  • 11 - Verkaveling: het landschap van Mondriaan

    Op luchtfoto's en satellietopnames van Nederland zijn de IJsselmeerpolders onmiddellijk te herkennen: regelmatige, rechthoekige vlakken met relatief weinig bebouwing.
  • 12 - Dorpen inclusief Emmeloord: Het model van Christaller

    De periode 1914 – 1942 bood volop tijd en gelegenheid om na te denken over de vorm en de inhoud van het nieuwe land. Unieke kansen vroegen om unieke oplossingen.
  • 14 - Stedenbouwkundige aspecten van de dorpen

    De meeste woonkernen in de Noordoostpolder zijn in de jaren veertig en vijftig ontworpen door vertegenwoordigers van de Delftse School (zie ook venster 15).
  • 19 - De opbouw van de samenleving: onderzoek, verzuiling en maatschappelijke hiërarchie

    De Directie van de Wieringermeer (Noordoostpolderwerken) wilde van de Noordoostpolder een rationeel ingericht landbouwgebied maken met hypermoderne boeren.
  • 18 - De selectie van de toekomstige bewoners: het Uitgifteplan en het model Ter Veen

    In de Haarlemmermeer was de kolonisatieperiode overgelaten aan het vrije spel van de maatschappelijke krachten. Het promotieonderzoek van H.N. ter Veen (zie ook venster 12) had een duidelijke boodschap: De staat moest in de nieuwe Noordoostpolder de regie houden. Dit advies werd door de overheid overgenomen.
  • 20 - Culturele verscheidenheid en identiteit: de polder als smeltkroes

    In de Noordoostpolder zijn mensen uit alle windstreken komen wonen. Zij brachten hun cultuur, geloof en dialect mee. Pogingen van de autoriteiten om door culturele activiteiten een eenheid te smeden, leken aanvankelijk succes te hebben.
  • 21 - De relatie met Urk en Overijssel: animositeit en afhankelijkheid

    De Noordoostpolder grenst aan Friesland en Overijssel. De grens met Overijssel is bijna vier keer zo lang als die met Friesland. Bovendien ligt Zwolle, de hoofdstad van Overijssel, relatief dicht bij de Noordoostpolder.
  • 28 - Landdrost en burgemeester, openbaar lichaam en democratie: van autoriteit naar zeggenschap

    Naarmate de drooglegging van de Noordoostpolder vorderde, moest het nieuwe land niet alleen ontwaterd, in cultuur gebracht, geëxploiteerd en gekoloniseerd worden, maar moesten ook lokale bestuurlijke taken worden uitgevoerd.
  • 20 - Culturele verscheidenheid en identiteit: de polder als smeltkroes

    In de Noordoostpolder zijn mensen uit alle windstreken komen wonen. Zij brachten hun cultuur, geloof en dialect mee.
  • 24 - Kunst en cultuur: kunstwerken, monumenten, amateurkunst, musea, theater, schuurfeesten.

    Na de Tweede Wereldoorlog was het in heel Nederland soberheid troef. Hard werken was het uitgangspunt in deze hersteljaren.
  • 22 - Landbouw en voedselvoorziening: mechanisatie en agricultuur

    De inpoldering van de Noordoostpolder leidde tot nieuw land dat hoofdzakelijk bedoeld was als land- en tuinbouwgebied.
  • 23 - Buiten de landbouw: ruimte voor onderzoeksinstituten

    Zoals in diverse vensters is beschreven, wilde de Directie van de Noordoostpolder een hypermodern landbouwgebied maken
  • 30 - Gemeente: een halve eeuw zelfstandig, 1962 – 2012

    De Noordoostpolder heeft zich in zeventig jaar ontwikkeld van een overwegend agrarisch gebied tot een gemeente met veel voorzieningen en een diverse werkgelegenheid. De Noordoostpolder is ontworpen voor de fietser, terwijl nu vrijwel iedereen de auto gebruikt.
  • 26 - Bijzondere gebeurtenissen en evenementen

    De Noordoostpolder kent vele bijzondere gebeurtenissen en evenementen die de samenleving een sociaal profiel geven.
> <